Süni intellekt çatbotunun yanlış hesabatı az qala ABŞ-ın Çin gəmisinə qarşı silahlı əməliyyatına səbəb olurdu

ABŞ-ın bu yaz Yaxın Şərqdə Çin gəmisini saxlamaq üzrə hərbi əməliyyatı son anda ləğv edilib: rəsmilər əməliyyatın əsasında duran kəşfiyyat məlumatının gəminin yükünü səhv müəyyən edən süni intellekt çatbotu tərəfindən hazırlandığını aşkarlayıb. Bu barədə CNN 18 sentyabr 2026-cı ildə hadisədən xəbərdar dörd mənbəyə istinadla məlumat yayıb. TechCrunch həmin gün xəbəri təsdiqləyib.

Nə baş verib

• İranla müharibə dövründə dövriyyədə olan kəşfiyyat hesabatında deyilirdi ki, Çin gəmisi nüvə silahı proqramı üçün komponentlər daşıyır; bu, ABŞ hərbçilərini gəminin saxlanmasına hazırlaşmağa vadar edib. CNN-in mənbələrinə görə, silahlı heyət gəmiyə qalxmağa hazırlaşırdı, hərbi təyyarələr isə artıq havada idi.
• Rəsmilər əməliyyatı yalnız hesabatın süni intellektin köməyi ilə hazırlandığını müəyyən etdikdən sonra dayandırıb: bir analitik çatbota gəminin yük sənədinə dair, mənbəyi Havayda yerləşən ABŞ Sakit Okean Xüsusi Əməliyyatlar Komandanlığı olan kəşfiyyat məlumatı barədə sorğu verib, bot isə «açıq mənbə kəşfiyyatını gizli siqnal kəşfiyyatı ilə birləşdirərək» yanlış nəticəyə gəlib. Bunu CNN yazır.
• CNN-in məlumatına görə, analitik daha sonra süni intellektdən ikinci dəfə istifadə edərək nəticəni «hərbi rəsmilərin etibar etdiyi standart kəşfiyyat hesabatı» formasına salıb; sənəd bundan sonra yayılıb.
• Mənbələrdən biri CNN-ə deyib ki, hesabat «tamamilə yanlış» olub, lakin «az qala müharibəyə səbəb olacaqdı». CNN bildirib ki, gəminin əslində nə daşıdığını müəyyən edə bilməyib.
• ABŞ Sakit Okean Xüsusi Əməliyyatlar Komandanlığı və Pentaqon CNN-in şərh sorğusuna cavab verməyib.
• CNN yazır ki, ABŞ-da süni intellektlə hazırlanmış kəşfiyyat məlumatının yoxlanılması üzrə vahid standart yoxdur; mənbələrdən biri bildirib ki, bu tipli hallüsinasiya kəşfiyyat birliyində «təkbaşına hadisə olmayıb».

Bunun əhəmiyyəti nədir

CNN-in yazdığına görə, bu epizod süni intellekt hallüsinasiyasının başqa bir böyük dövlətin gəmisinə qarşı real silahlı əməliyyata az qala səbəb olmasının sənədləşdirilmiş nümunəsidir — həm də elə bir məqamda ki, Pentaqon müdafiə naziri Pete Hegseth-in 2026-cı ilin yanvarında təsdiqlədiyi «Süni intellektin sürətləndirilməsi strategiyası» çərçivəsində qərar qəbulunu sürətləndirmək üçün süni intellekt alətlərini üç milyon mülki və hərbi işçinin birbaşa sərəncamına verməyə çalışır. Xəzər regionu da daxil olmaqla digər ölkələrin hökumətləri və silahlı qüvvələri üçün hadisə onu göstərir ki, ordular kommersiya süni intellekt alətlərini bu alətlərin yoxlanılması qaydalarını standartlaşdırdıqlarından daha sürətlə mənimsədiyi şəraitdə süni intellektin köməyi ilə hazırlanan kəşfiyyat məlumatının insan tərəfindən yoxlanılması könüllü ola bilməz.