Bakıdakı mühazirədə yapon alim süni intellektin insan ləyaqətinə təhlükə yaratdığını bildirdi

Süni intellektin insanların düşünmə və qərar vermə tərzinə artan təsiri insan ləyaqəti üçün «ciddi təhlükə» yaradır — bunu Yaponiyanın Hitotsubashi Universitetinin (Hitotsubashi Daigaku) beynəlxalq münasibətlər professoru Maiko Ichihara 2026-cı ilin noyabrında Bakıdakı Xəzər Universitetində keçirilən mühazirədə deyib; məlumatı Report.az 3 noyabr 2026-cı ildə yayıb. Ichihara Yaponiyanın Azərbaycandakı Səfirliyinin təşkilatçılığı ilə keçirilən «Qlobal idarəetmənin dəyişən mənzərəsi və orta güclərin rolu» (The Changing Landscape of Global Governance and the Role of Middle Powers) adlı tədbirdə çıxış edib.

Alim nə deyib

• Report.az-ın yazdığına görə, Ichihara bildirib ki, seçim azadlığı insan ləyaqətinin təməllərindən biridir və süni intellektin insanların düşüncəsinə, qərar vermə prosesinə təsiri «bu dəyər üçün ciddi təhlükə yarada bilər».
• Onun sözlərinə görə, süni intellekt, xüsusən çatbotlar «insanların düşüncəsinə, qərarlarına və davranışına əhəmiyyətli təsir göstərə bilər».
• Alim deyib ki, böyük dil modellərinin tənzimlənməsi və «bu sistemləri kimin, hansı məqsədlərlə idarə etdiyinin» müəyyənləşdirilməsi «getdikcə daha vacib olur».
• Report.az-ın məlumatına görə, Ichihara süni intellektdən «təsir əməliyyatları aparmaq və ayrı-ayrı qrupların maraqlarını irəli sürmək üçün» istifadə riskindən xəbərdarlıq edib və emosional yüklü məzmunu yayan sosial media alqoritmlərinin «sosial qütbləşməni dərinləşdirdiyini, sosial qruplar arasında qarşılıqlı hörməti sarsıtdığını və ölkələr arasında etimadı zəiflətdiyini» bildirib.

Həmin səfər çərçivəsində o, jurnalistlərə Qafqazın hazırkı geosiyasətdəki əhəmiyyətini nəzərə alaraq Azərbaycanın «mühüm diplomatik missiyanı yerinə yetirmək üçün ciddi potensiala sahib olduğunu» və «Azərbaycanla Yaponiya arasındakı münasibətlərin böyük əhəmiyyət daşıdığını» deyib; bunu Report.az ayrıca yazıb.

Bunun əhəmiyyəti nədir

Ichihara-nın xəbərdarlığı Azərbaycandakı süni intellekt müzakirəsinə kənardan akademik səs əlavə edir. News.Az-ın AZƏRTAC-a istinadən 19 mart 2025-ci ildə yazdığına görə, Prezident İlham Əliyevin Azərbaycan Respublikasının 2025–2028-ci illər üzrə Süni İntellekt Strategiyasını təsdiqləyən sərəncamı süni intellektin inkişafını «bu sahədə araşdırmaların təşviqi, süni intellektlə bağlı texnologiyaların və idarəetmə sistemlərinin təkmilləşdirilməsi, infrastruktura çıxışın yaxşılaşdırılması və süni intellekt üzrə ixtisaslı kadr potensialının formalaşdırılması yolu ilə» sürətləndirməyi qarşıya qoyur. Həmin məlumata görə, sərəncam Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidmətinə «dövlət qurumlarında süni intellektin tətbiq olunduğu sahələrdə» informasiya təhlükəsizliyi risklərinin təhlilini həvalə edir, lakin sərəncamın dərc olunmuş icmalında alqoritmlərin fərdi qərar verməyə təsirindən və seçim azadlığının qorunma mexanizmlərindən söhbət açılmır. Xarici səfirliyin təşkil etdiyi qonaq mühazirəsinin tənzimləyici çəkisi yoxdur, ona görə də Ichihara-nın fikirləri böyük dil modellərinin istifadəçilərə təsirinin idarə olunmasının strategiya çərçivəsindəki gələcək tədbirlər planına daxil edilib-edilməməsi qərarını Azərbaycan qurumlarının öhdəsinə buraxır.