Qazaxıstan süni intellekt qanunu qəbul edən ikinci ölkə olub, indi regional mərkəz qurur

Al Jazeera-nın 21 sentyabr 2026-cı il tarixli məlumatına görə, Qazaxıstan süni intellekti tənzimləyən qanunu Avropa İttifaqından sonra dünyada ikinci yurisdiksiya kimi qəbul etdikdən bir il sonra dövlət dəstəyi ilə süni intellekt üzrə təlim və infrastruktur zənciri qurur.

Qazaxıstan nə qurub

• Al Jazeera-nın məlumatına görə, Prezident Kasım-Jomart Tokayev 2026-cı ili «Rəqəmsallaşma və Süni İntellekt İli» elan edib; 2025-ci ildə hökumət Süni İntellekt və Rəqəmsal İnkişaf Nazirliyi yaradıb və 2029-cu ilə qədər süni intellekt savadlılığını, səhiyyəni, dövlət xidmətlərini, vergi yığımını və enerjini əhatə edən fəaliyyət planını təsdiqləyib.
• Al Jazeera-nın Mərkəzi Asiyanın ən böyük innovasiya klasteri kimi təsvir etdiyi Astana Hub proqramlaşdırma və generativ süni intellekt üzrə pulsuz təlimlərə 25 000 müraciət alıb və onların 2 faizdən azını qəbul edib; bunu nəşrə klasterin idarəedici direktoru Valeriya Tio deyib. Onun sözlərinə görə, klasterin «Tomorrow School» proqramı 18 ayda 500 nəfəri hazırlayıb və bu ay 12 regionda yeni qəbul qrupları açır.
• Nazarbayev Universitetinin Ağıllı Sistemlər və Süni İntellekt İnstitutu qazax dilində işləyən MagniSoz adlı süni intellekt modelini hazırlayıb; model 2024-cü ilin dekabrında istifadəyə verilib və «məlumatların qorunmasını təmin etmək üçün» yerli infrastrukturda yerləşdirilib. Bunu institutun icraçı direktoru Yerbol Absalyamov bildirib.
• Süni intellekt haqqında qanun prezident tərəfindən 17 noyabr 2025-ci ildə imzalanıb və 18 yanvar 2026-cı ildən qüvvəyə minir; bunu EY Kazakhstan müstəqil şəkildə təsdiqləyib.

Açıq suallar

CAPS Unlock analitik mərkəzindən Tlegen Kuandıkov Al Jazeera-ya deyib ki, qanunun insan hüquqlarına dair «qoruyucu dili» aydın icra mexanizmindən məhrumdur; yeni süni intellekt data mərkəzlərinin ətraf mühitə təsiri barədə isə heç bir ictimai qiymətləndirmə dərc olunmayıb. Onun sözlərinə görə, hökumət həmin mərkəzləri su ilə deyil, immersiya sistemləri ilə soyutmağı planlaşdırır.

Bunun əhəmiyyəti nədir

Qazaxıstanın ayrıca süni intellekt nazirliyini, milli süni intellekt qanununu və dövlətlə bağlı pulsuz təlim zəncirini bir araya gətirməsi Xəzər regionuna dövlət tərəfindən idarə olunan süni intellekt inkişafının rəqəmlərlə təsdiqlənən işlək modelini verir. Bu mərhələdə InDrive-dan Yuri Misnik Al Jazeera-ya deyib ki, ölkə «Silikon Vadisinə çevrilməkdən hələ çox uzaqdır», lakin «regional süni intellekt mərkəzinə çevrilir».

Azərbaycan qurumları üçün bu nə deməkdir

Azərbaycanın 2025–2028-ci illər üzrə Süni İntellekt Strategiyası dörd məqsəd müəyyənləşdirir, onlardan biri süni intellekt üzrə ixtisaslı kadrların hazırlanmasıdır; lakin Qazaxıstandan fərqli olaraq, ayrıca süni intellekt qanunu qəbul edilməyib və təlim həcmi üzrə müqayisəyə yararlı rəqəmlər dərc olunmayıb. Qazaxıstanın nazirlik səviyyəsindəki strukturu və açıq göstəriciləri Strategiyanın icrasını izləyən Azərbaycan rəsmilərinə yaxın və ölçülə bilən müqayisə nöqtəsi verir; Kuandıkovun icra mexanizmi və ətraf mühitlə bağlı sualları isə hər hansı oxşar Azərbaycan data mərkəzi və ya biometrik təşəbbüsü üçün xəbərdarlıqdır.